Ngành ngôn ngữ Anh ở Jena, Đức

0
806

Ngành ngôn ngữ Anh ở Jena, Đức. Hôm nay mình vừa hoàn thành môn thi cuối cùng của kỳ này, vậy là kỳ nghỉ hè trên danh nghĩa chính thức bắt đầu. Nói là trên danh nghĩa vì mặc dù không phải đi học, mình vẫn phải viết bài và gặp giáo sư để trao đổi về nghiên cứu. Cuối tháng này phải nộp một bài luận 5 trang và cuối tháng 9 phải nộp 2 bài nghiên cứu. Nhớ ngày trước viết khóa luận có đến vài tháng để chuẩn bị. Thế mà bây giờ lại thành 2 tháng viết 2 nghiên cứu. Thế này nó mới đúng chất học thạc sỹ nhỉ:)))

Mặc dù vậy, ở nhà thì vẫn là rảnh hơn phải đi học. Vì thế mình tranh thủ viết blog một tí, chui vào bếp nghịch một tí và đi chơi một tí:) Dạo trước có nhiều điều muốn viết trên blog nhưng vì ôn thi nên không có thời gian viết. Thế nên bây giờ cố gắng viết vài bài trên blog vì thời gian tới có lẽ mình sẽ đóng chốt ở thư viện để tập trung hoàn thành bài luận:) Đầu tiên là mình muốn lảm nhảm một chút về cái ngành học của mình, ngành English Linguistics (ngôn ngữ Anh)

Sinh viên tốt nghiệp đại học khoa tiếng Anh thì có 2 ngành học Thạc sỹ chủ yếu là TESOL (Teaching English to speakers of other languages) và Linguistics. Một số ngành khác có liên quan như International Relations, Media & Communication hay Journalism. Tuy nhiên, TESOL và Linguistics vẫn là 2 ngành học thẳng nhất, còn với các ngành kia, tùy từng trường mà họ có chấp nhận cử nhân tiếng Anh vào học hay không.

Mình có ý định theo nghề giáo viên được khoảng vài năm. Thực ra trước đây mình rất ghét nghề giáo viên bởi lẽ suốt bao nhiêu năm đến trường đã đủ chán rồi, bây giờ mà phải đến trường đi làm nữa thì chắc sẽ chán lắm. Thế nhưng từ hồi học ở HANU thì mình đã thay đổi suy nghĩ, hóa ra làm giáo viên cũng vẫn có thể trẻ trung, vui vẻ, nhí nhảnh:)) Tiếp nữa là nhị vị phụ huynh nhà mình lại cực kỳ thích mình theo nghề này nên dần dà, mình bắt đầu có ý định làm giáo viên.

Mình là một đứa khá cầu toàn, đã muốn làm thì phải làm cho rất tốt. Vì thế nếu đã xác định làm giáo viên, mình muốn bản thân phải thật giỏi để có thể tự tin đứng trước học trò. Thế nên hồi còn học đại học, bên cạnh việc chạy lăng xăng tham gia các hoạt động, mình cũng âm thầm nuôi ước mơ đi du học thạc sỹ:) Bố mẹ mình chắc tưởng mình mới có ý định đi học thôi nhưng thực ra mình đã lên kế hoạch khá lâu rồi. Tuy nhiên, trước năm 3, mình cứ nghĩ nếu được đi học, mình sẽ theo ngành TESOL vì ngành này thiên về sư phạm, liên quan trực tiếp nhất đến công việc mình muốn làm. Thế mà thoắt cái mình chuyển ý định sang học Linguistics (thiên về nghiên cứu ngôn ngữ) luôn:) Nói thật là bọn mình không được tiếp xúc với Linguistics nhiều. Trong hơn 180 tín chỉ học ở HANU thì bộ môn Lý thuyết tiếng chỉ có 12 tín chỉ. Nếu so sánh với các bộ môn khác, Lý thuyết tiếng dường như chẳng giúp tăng khả năng giao tiếp như Thực hành tiếng, lại không cung cấp “cần câu cơm” như các môn Dịch. Lý thuyết tiếng thì đúng là nhiều lý thuyết, rất dài và khó nhớ. Vì lẽ thế bộ môn này thành những môn chán nhất của bọn mình. Phải đến cuối năm 4, mình đi học thêm một lớp nâng cao kỹ năng tư duy tiếng Anh và viết hồ sơ (application – cách viết hồ sơ nộp học bổng hoặc xin tham gia các chương trình). Thầy giáo của mình là một tiến sỹ tốt nghiệp ngành Linguistics ở Mỹ. Đây là một lớp học cực kỳ đặc biệt vì nó làm mình vỡ lẽ ra rất nhiều về tiếng Anh, khiến mình hiểu sâu hơn về cái ngôn ngữ này. Mình dám nói là đầu mình đã tư duy logic hơn sau khi tham gia khóa học ấy và lớp học này cũng là động lực để mình chọn ngành Linguistics. Giữa 2 ngành, một ngành nâng cao kỹ năng giảng dạy (TESOL) và một ngành nâng cao kiến thức (Linguistics), mình chọn nâng cao kiến thức trước và sau này sẽ tham gia các khóa học ngắn về TESOL và CELTA sau. Xác định học Linguistics rồi thì mình lại càng muốn đi du học vì ngành này không có ở Việt Nam (theo mình biết, ở Việt Nam chỉ có ngành TESOL và trong ngành này có một số môn Linguistics thôi).

Vì sao chọn nước Đức và Jena?

Chọn nước Đức và chọn Jena để học là một quyết định quá chuẩn với nguyện vọng của mình. Một số người cười khi nghe mình nói sẽ học tiếng Anh ở Đức. Thường thì mình sẽ giải thích lý do cho họ nghe nhưng đôi khi cũng lười nói, cái này chắc chỉ ai trong ngành mới hiểu:) Thực ra tiếng Anh là một ngôn ngữ thuộc hệ Germanic Languages (thấy chữ German – tiếng Đức không:). Tiếng Anh có rất nhiều điểm tương đồng với tiếng Đức và tiếng Pháp nhưng mà không phải do tiếng Đức và tiếng Pháp mượn từ tiếng Anh mà là ngược lại. Ngày xưa tiếng Pháp là ngôn ngữ quý tộc còn tiếng Đức lại có từ lâu đời. Thế nên tiếng Anh vay mượn rất nhiều từ hai ngôn ngữ này. Khi đi học, bọn mình gặp phải rất nhiều các hiện tượng ngôn ngữ và hóa ra câu trả lời cho các hiện tượng đó lại liên quan chặt chẽ tới tiếng Đức. Học ở Jena cũng rất thích vì các giáo sư đều là các giáo sư đầu ngành và sang bên này rồi, mình mới biết Jena là một trong những cái nôi của Linguistics. Học ở trên lớp, thầy mình hay yêu cầu phải đưa ra được các câu trả lời đầy đủ Cái gì – Thế nào – Tại sao. Dường như người Đức luôn muốn phải đi sâu cặn kẽ đến gốc rễ của vấn đề vì thế quá trình học ở đây luôn là quá trình khai sáng với mình. Có lẽ bởi thế nên kể cả người bản xứ nói tiếng Anh từ Canada và Mỹ cũng sang Đức học ngành này.

Mình sẽ có một bài khác viết về phong cách học của người Đức sau. Bây giờ mình muốn nói về các môn mình học đã:) Ngành của mình tên là English/American Studies. Có 2 nhánh chính là Literature (văn học) và Linguistics (ngôn ngữ học). Mình chọn Linguistics. Có 3 môn về Linguistics mà mình học kỳ này là Language Change, Typology và Cognitive Linguistics.

Language Change

Language Change là môn mình thích nhất, học được nhiều thứ nhất và cũng là môn yêu cầu cao nhất, phải dành nhiều thời gian nhất. 2 môn còn lại mình chỉ cần viết nghiên cứu thôi nhưng môn này phải thi nên mới tốn tâm tư như thế:) Học môn này, bọn mình được tìm hiểu xem tiếng Anh đã thay đổi như thế nào, về mặt vốn từ, nghĩa của từ, phát âm, hình vị, cú pháp và các học thuyết về lý do có sự thay đổi. Nghe qua thấy cũng bình thường nhỉ. Thế nhưng lúc học thì mệt phết. Kiến thức mình học ở HANU chỉ dùng để gọi tên một số khái niệm đơn giản thôi còn môn này nó đi sâu vào các hiện tượng ngôn ngữ lắm. Tuần nào cũng là 20 trang sách đập vào mặt, phải đọc và làm bài tập trước khi đến lớp. Cũng may là phần đọc tuy khó hiểu nhưng mà hay. Tuy nhiên sách này không phải là giáo trình của môn học nhé nên cách viết có phần lằng nhằng. Nhưng khi lên lớp, thầy giáo hệ thống lại kiến thức theo một cách logic hơn nên cũng dễ nhớ hơn. Học rồi mới phát hiện lắm cái hay lắm nhé. Ví dụ phân từ hai của từ catch vốn dĩ là catched, tuy nhiên do một quá trình có tên là anological extension mà hình vị từ bị thay đổi và biến thành caught. Bây giờ một số người có học vấn rất cao vẫn dùng catched nên nếu thấy họ dùng như thế thì không phải là họ sai đâu nhé:)) Tiếp nữa là thường mọi người hay nghĩ danh từ được tạo thành bằng cách thêm suffix vào động từ, ví dụ từ write mới có writer. Tuy nhiên lại có từ danh từ thành động từ, ví dụ edit bắt nguồn từ editor. Editor vốn dĩ là một danh từ vay mượn từ tiếng Latin. Từ này sau đó được phân tích lại (reanalysed) thành 2 hình vị edit+or và thế là động từ edit ra đời. Đây gọi là back-formation:) Hoặc có ai từng thắc mắc tại sao cùng là “ice” mà trong police thì lại phát âm là /i/ còn trong lice thì lại là /ai/ chưa? Đấy là vì tiếng Anh có sự kiện Great Vowel Shift, trong đó có sự thay đổi rất lớn về cách phát âm các nguyên âm. Nguyên âm /i/ biến thành /ai/. Tuy nhiên police lại là từ vay mượn tiếng Pháp nên nó không chịu ảnh hưởng bởi quá trình này:) Hoặc âm /w/ sẽ thành âm câm khi đứng trước nguyên âm sau như /o/ trong từ sword. Tuy nhiên với dạng quá khứ của động từ swear là swore và sworn thì lại vẫn có âm /w/. Việc giữ lại âm /w/ gọi là anological maintenance với mục đích để dạng quá khứ và phân từ hai có cách phát âm giống động từ nguyên thể swear, đồng thời tránh tình trạng lặp âm (nếu âm /w/ trong từ swore câm thì từ này sẽ được phát âm là /so:r/, trùng với từ sore). Hay chưa. Đã bảo là học thú vị lắm mà.

Typology

Còn với Typology thì bọn mình được học cách phân loại các loại ngôn ngữ. Ngôn ngữ có thể được phân loại dựa trên vùng, dựa trên nguồn gốc hoặc dựa vào các đặc điểm giống nhau. Tiếng Việt là một loại isolating language (ngôn ngữ không biến hình). Có rất nhiều sự tương đồng về ngữ pháp trong tiếng Việt và tiếng Trung. Tuy nhiên trong lúc đọc tài liệu của môn này thì có một đoạn nghiên cứu nói rằng tiếng Việt không bắt nguồn từ tiếng Trung như nhiều người vẫn tưởng. Hai ngôn ngữ này phát triển song song và có ảnh hưởng lẫn nhau do vị trí địa lý.

Ban đầu mình định chọn cultural metaphors (ẩn dụ liên quan đến văn hóa) làm chủ đề nghiên cứu cho môn này. Thầy giáo có cung cấp tài liệu để đọc. Mình đã đọc được một thí nghiệm rất hay. Trong thí nghiệm đó, một người phụ nữ được yêu cầu không nói gì và chỉ làm theo hướng dẫn. Cô nhìn thấy có 2 người – 1 đàn ông và 1 phụ nữ – giống như là thủ lĩnh đang đứng. Bên cạnh họ là 5 người đàn ông đang ngồi trên ghế, bên cạnh 5 người đàn ông là 5 người phụ nữ đang quỳ dưới đất. Khi rượu được đưa lên, 5 người phụ nữ đang quỳ uống rượu trước rồi mới đưa ly cho 5 người đàn ông. Sau đó người phụ nữ tham gia thí nghiệm bị 2 người thủ lĩnh bắt quỳ xuống và cố tình ấn đầu cô ý xuống đất. Thí nghiệm kết thúc khi người phụ nữ này không làm theo. Câu hỏi là đây là xã hội gì với kiểu hình văn hóa nào? Chắc nhiều người giống mình nghĩ đây là xã hội trọng nam khinh nữ. Thế nhưng lại có một cách giải thích rất khác với suy nghĩ của mình. Đây là một tộc người mẫu hệ và thờ thần Đất. Người càng quan trọng lại càng được tiếp xúc với đất nhiều hơn. Vì thế 5 người phụ nữ mới quỳ trên đất chứ không ngồi. Cũng vì là xã hội mẫu hệ nên phụ nữ được uống trước rồi mới đến đàn ông (chứ không phải phụ nữ thử độc rượu trước). Thí nghiệm này cho thấy nền tảng văn hóa (cultural background) của mỗi người sẽ khiến họ đưa ra các suy luận khác nhau cho cùng một vấn đề. Cultural background khác nhau sẽ có các cách xây dựng phép ẩn dụ khác nhau. Đây là chủ đề rất hay nhưng vì mình đã làm việc với phép ẩn dụ trong bài khóa luận trước rồi nên lần này mình muốn chọn cái khác.

Sau vài tuần suy nghĩ thì mình chuyển chủ đề sang so sánh sự tri nhận không gian qua cách sử dụng giới từ trong tiếng Anh và tiếng Việt. Có một số điểm khác biệt rất dễ nhận ra giữa hai ngôn ngữ về mặt này. Ví dụ, khi nói “Con chim bay trên trời”, tiếng Việt dùng giới từ “trên” nhưng tiếng Anh lại dùng “trong” (“The bird is in the sky”). Lý do là bởi trong tiếng Việt, con người là trung tâm của không gian nên họ nhìn sự vật trong sự đối chiếu vị trí với con người. Vị trí của con chim được xác định trong mối quan hệ giữa con người – con chim chứ không phải con chim – bầu trời như trong tiếng Anh. Một sự khác biệt nữa là khi nói “go to the city” (đi đến thành phố), tiếng Việt hay nói “đi lên thành phố” (“go up to the city”). Đó là bởi các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến cách nhìn nhận không gian của người Việt. “Thành phố” to hơn, hiện đại hơn nên thường là đi lên. Mình vẫn chưa bắt đầu thực hiện nghiên cứu này mà mới có ý tưởng. Tuy nhiên, mình muốn mở rộng nghiên cứu sang cả hướng Language Relativity chứ không chỉ đơn thuần là so sánh cách dùng giới từ của 2 ngôn ngữ. Học thuyết Language Relativity cho rằng ngôn ngữ mà con người sử dụng ảnh hưởng đến nhận thức của người đó (tức là không chỉ nhận thức ảnh hưởng ngôn ngữ mà ngôn ngữ cũng ảnh hưởng nhận thức). 2 đứa bé sinh ra được học 2 ngôn ngữ khác nhau thì sẽ có cách nhìn nhận thế giới khác nhau. Có rất nhiều nghiên cứu về Language Relativity trong tiếng Anh nhưng trong tiếng Việt còn hạn chế. Vì thế nên mình muốn thử xem sao.

Cognitive Linguistics

Cognitive Linguistics là một môn siêu cấp đau đầu. Lớp này chia ra làm 2 đối tượng, sinh viên thạc sỹ và nghiên cứu sinh. Học cùng với PhD nên khá chới với:)) Môn này đi sâu vào tìm hiểu các cấu trúc và mối quan hệ giữa các cấu trúc với nhận thức. Cũng may là môn này chỉ cần viết bài, không cần thi. Ấy thế mà một số bạn học lớp này chỉ để biết thôi chứ cũng không đăng ký viết bài (tức là sẽ không được tính tín chỉ cho môn này) bởi 1 kỳ mà phải viết 2 bài (typology và cognitive) sẽ là quá nặng. Nhưng mà mình đâm lao rồi nên bây giờ phải theo lao thôi:))

Đấy là sơ bộ về cái ngành học của mình. Mình nghĩ học gì không quan trọng bằng việc thực sự yêu thích và đam mê với ngành mình chọn. Nếu không thì khi học ở bậc thạc sỹ sẽ cảm thấy bị quá tải và khủng hoảng. Cũng may là mình không bị như thế (hay là chưa bị, không biết nữa:).

Theo: Nguyễn Xuân Hương Giang – Janny Nguyen Blog

Có bình loạn gì không? Comment ở đây