Học ngành luật ở Đức (Jura)

0
1898

Độ này có nhiều bạn muốn hỏi về ngành luật ở Đức, trình tự học rồi quá trình học nên tớ giới thiệu qua cho mấy bạn biết.

Luật ở Đức không có hệ Bachelor-Master hay Diplom mà muốn tốt nghiệp thì phải thi 2 kỳ thi quốc gia, gọi là Staatsexamen, cũng giống ngành Y, Dược. Muốn có bằng luật sư thì phải thi 2 kỳ thi, đề thi do bang ra, là đề thi chung cho 1 bang. Chương trình học, yêu cầu và đề thi đều phải theo mấy bộ luật quy định dành cho đào tạo luật sư như Juristenausbildungsgesetz, -ordnung. quy định rất chi tiết, không phải do trường tự thích làm sao thì làm. Trình tự học thế này (bang Hessen):

Trong 5 học kỳ đầu tiên thì học những môn cơ bản, phải đỗ được 3 bài thi: dân sự, hình sự, hiến pháp và 1 bài Hausarbeit nghĩa là phân tích khoa học môn lịch sử hoặc triết lý (được chọn 1 trong 2) dài 20-25 trang tùy giáo sư yêu cầu. Đỗ được 4 bài thi cơ bản này (gọi chung là Zwischenprüfung) thì bạn có thể học bao lâu tùy ý! Nếu thi trượt trong Zwischenprüfung thì được thi lại 1 lần, bài Hausarbeit + 1 trong các bài kia được thi lại thêm 1 lần nữa. Nếu còn kô đỗ thì bạn sẽ bị trường mời đi học ngành khác, trong toàn nước Đức bạn cũng sẽ không học đc ngành Luật nữa (cũng giống các ngành khác, thi kô đỗ thì cũng thế thôi). Mấy bài thi này chỉ để chọn lọc ra, xem bạn có phù hợp học Luật hay không thôi. Thường thì học là sẽ đỗ.

Đỗ được Zwischenprüfung rồi thì phải viết thêm 3 bài nữa cho các môn: dân sự, hình sự, hiến pháp, mỗi bài 20-25 trang. Mỗi bài này đều có quy định rõ ràng từ cỡ chữ, kiểu chữ, lề bao nhiêu cm, các phần mở đầu, Inhaltsverzeichnis, Literatur, dẫn nguồn. Nói chung là có cảm giác học để viết sách khoa học.

Tổng cộng phần cơ bản (Anfängerscheine) là viết 4 bài thi Klausur + 4 bài phân tích Hausarbeit mỗi bài khoàng 20-25 trang. 1 bài thi Klausur bình thường khoảng 20 trang viết trong khoảng 90-120 phút. Bài nào được viết 3 tiếng là mừng lắm! Dưới 20 trang thì tỉ lệ đỗ rất thấp.  Mơ ước của tớ là trường cho thi bằng máy tính, hoặc máy đánh chữ cũng được! Chứ mỗi khi thi xong là tay tớ co quắp như bị dị tật vì viết nhanh, giữ bút lâu quá. co rút thảm hại. 1 ngày mà phải viết 2 bài thi thì thôi, hỏng từ đầu đến tay. Hồi học luật kinh tế, viết 3 bài thi 1 ngày tớ cũng chấp!

Lúc nào đó thì sinh viên luật phải đi thực tập 3 tháng trong kỳ nghỉ giữa 2 học kỳ: 1 tháng ở 1 văn phòng luật, 1 tháng ở tòa án (Amtsgericht), 1 tháng ở cơ quan quản lý nhà nước hoặc cũng có thể thực tập ở 1 văn phòng luật khác với vp ở trên.

Phần nâng cao (Fortgeschrittenenscheine) thì sinh viên sẽ viết 4 bài thi (Klausur) và 3 bài về nhà (Hausarbeit): 4 bài thi có 2 bài thi môn dân sự, 1 bài hình sự và 1 bài quản lý nhà nước (luật quy hoạch thành phố, giấy phép xây dựng, luật công an vv). Bài về nhà viết 25 trang mỗi môn 1 bài trong kỳ nghỉ giữa 2 học kỳ.

Phần trọng tâm (Schwerpunktbereich) thì sinh viên sẽ phải nộp đơn xin vào các khoa trọng tâm mà mình muốn, ví dụ trọng tâm về hình sự, về xã hội- lao động hay lịch sử- triết lý. chỉ cần viết 4 bài: 2 bài Seminar + thuyết trình trên lớp, 2 bài Klausur Kolloqium hoặc cả 4 bài đều là Seminar và viết 1 bài phân tích khoa học, bài này yêu cầu cao hơn các bài Hausarbeit bình thường và phải tìm giáo sư để hỗ trợ, betreuen mình. Thường thì đó là giáo sư của 1 Seminar mà mình đã tham gia. Phần Schwerpunkt này sẽ đc tính 30% trong tổng số điểm tốt nghiệp.

Thêm vào đó là tham gia 1 môn học kỹ năng (ví dụ kỹ năng đàm phán, kỹ năng ra tòa, kỹ năng thẩm vấn.) và 1 môn học bằng tiếng nước ngoài, ví dụ luật cơ bản của Nhật, học bằng tiếng Nhật, hay là luật của Anh, học bằng tiếng Anh.

Sau đó là ôn thi để thi 1. Staatsexam. Phần ôn thi này thường ít nhất là 1 năm, sau đó nửa năm là thi thử dưới điều kiện như khi thi thật (gồm thi viết và thi vấn đáp trong các lĩnh vực đã nêu trên). Tức là ôn thi xong thì 1,5 năm sau bạn sẽ có thể thi 1. Staatsexam. Chương trình ôn thi: mỗi ngày học 3 tiếng ở trường hoặc đăng ký khóa học mất tiền do các trung tâm tổ chức, chiều về tự học, làm bài tập, thứ 6 hàng tuần có thi kiểm tra, viết bài từ 13 tới 18h. Uh, 1 bài thi 5 tiếng đồng hồ. ít hơn thì cũng không đủ thời gian mà viết! Chiều thứ 3 hàng tuần đánh giá bài thi thứ 6 hàng tuần. Cứ như thế ôn thi hết 1 năm thì vừa hết các chủ đề cần học. Các loại kỳ nghỉ, nghỉ học kỳ. đều không liên quan tới mấy đứa ôn thi. Các bạn khác nghỉ cứ nghỉ, các bạn học ôn cứ đều đều học ôn cho hết chương trình. Có 1 Katalog những chủ đề cần học do bang đưa ra.

Ôn thi xong thì đăng ký dự những khóa thi thử. Thi thử thấy chắc chắc bụng thì đăng ký thi thật. Điểm bài thi đc tính 70% điểm tổng kết.

Sinh viên được thi lại 1 lần nếu trượt, nếu trượt nữa thì không được học và thi lấy bằng luật ở Đức nữa. Tỉ lệ trượt thường ở 30-50% nên áp lực rất lớn. Điểm tốt Staatsexam thì cũng ít lắm, bởi thế nên Đức đang thiếu thẩm phán và công tố viên, muốn làm thẩm phán hoặc công tố viên thì yêu cầu điểm Staatsexam cao ngất ngưởng mà.

Thi đỗ kỳ thi thứ nhất rồi thì đăng ký thực tập ở tòa hết 1,5 năm và thực tập 6 tháng ở 1 văn phòng luật tự chọn, tổng cộng hết 2 năm thực tập. Thời gian này tòa sẽ trả tiền lương đủ sống cho các sinh viên thực tập. Nói là thực tập nhưng thật ra đó là thời gian học và ôn thi để thi kỳ thi quốc gia thứ 2. Bởi kỳ thi 1 là viết Gutachten, tức là viết theo kiểu thẩm định, phân tích để biết đơn kiện có thể được xử như thế nào, còn kỳ thi thứ 2 là viết 1 quyết định tòa án như 1 thẩm phán. Sinh viên phải biết cách thức kiện trên tòa, các trình tự, xem hồ sơ vụ việc, đánh giá, kết luận như 1 thẩm phán. Mỗi người sẽ được phân cho 1 thẩm phán làm người đỡ đầu, giao việc và dạy bảo. Họ sẽ học theo nhóm, giúp thẩm phán xử lý hồ sơ, nghiên cứu phân tích hồ sơ của tòa. Kỳ thi 1 là đề thi được viết ra rành mạch như 1 câu chuyện được sắp xếp hoàn chỉnh, thậm chí tội phạm đang nghĩ gì trong đầu cũng được ghi ra sẵn, sinh viên chỉ việc đánh giá, kết luận. Còn thi lần 2 là sinh viên nhận được 1 hồ sơ, trong đó có đơn kiện, thư từ qua lại của luật sư 2 bên, sinh viên phải đánh giá, sắp đặt lại sự việc, quyết định như thẩm phán. (Cái này tớ chỉ tham khảo thông tin từ những người đã thi rồi chứ tớ còn chưa có thi.)

Thật ra nếu chỉ viết cho đủ các bài thì và các bài viết khoa học thì học luật rất nhanh, tính ra chỉ phải thi vài bài chứ không nhiều. Cái đáng nói ở đây là nhiều chủ đề trường không bắt buộc phải học, phải thi nhưng lại có trong Katalog để thi Exam. Không học để biết cơ bản thì khi vào ôn thi sẽ không hiểu được. Có những môn quan trọng mà trường không bắt phải thi, nhưng không học thì không thi được môn cao hơn, ví dụ hình sự 1 là bắt buộc, hình sự 2 lại không bắt buộc, nhưng không học hình sự 2 thì không hiểu hình sự 3, và hình sự 3 là bắt buộc phải thi, hình sự 4 lại không bắt buộc. Có vẻ như các thầy cố ý trêu chọc đám sinh viên bọn tớ. Như các môn về dân sự, chương trình học chỉ bắt buộc thi 3 đầu điểm, nhưng có cả 1 hàng dài đủ các loại quan trọng để thi Exam: luật gia đình, luật lao động, luật kinh tế, luật đền bù thiệt hại, luật bảo vệ ng tiêu dùng, luật thừa kế, luật phá sản, luật. vv và vv các loại, 3 bài thi còn khướt mới đủ. Về quản lý nhà nước thì có môn luật châu Âu, luật quản lý 1, quản lý 2. thì chỉ phải thi 1 trong 3 môn đó. Nhưng không học cả 3 lại không được.

Đó là lý do tại sao đứa nào cũng học lâu thế. chương trình ngắn gọn lắm, nhìn thấy dễ lắm. mà thực tế nó lại không thế.

Rồi tới cách dạy và cách thi, ra bài thi của các giáo sư thì sơ qua thế này: điểm tối đa là 18 Punkte, bài thi chỉ cần 4 Punkte là đỗ (hahaha ^^). Giáo sư nào mà cho nhiều, 10 Punkte hoặc hơn là sẽ bị Prüfungsamt khiếu nại vì quá dễ dãi. Các giáo sư cũng dặn trước khi viết mỗi bài thi “Đề bài chắc chắn là quá dài, các em sẽ không đủ thời gian để làm hết đâu, cố gắng xem mục nào bài nào mình thông thạo, kiếm được nhiều điểm, trọng tâm thì làm. Có bị điểm kém cũng không sao nhé! Đỗ là được!” Vâng. có đứa mấy năm trước nó viết được 17 điểm và nó đã nổi tiếng cả trường liền mấy năm! Không biết thầy chấm bài cho nó có bị chuyển công tác không nữa! Tớ thì chả mong, chỉ mong được 7-8 Punkte là thỏa mãn. Không được thì thôi 4 Punkte cho đủ đỗ, khỏi thi lại.

Mấy môn đầu thì không cần điểm cao, chứ khi học vào trọng tâm thì không thể không kiếm điểm cao. Bởi điểm này tính vào 30% điểm tổng kết. mà điểm thi Exam được tính 70% thì lại thường rất thấp, cho nên cố gắng điểm trọng tâm cao chút để kéo điểm tổng kết lên chút xíu.

Cái oái oăm là điểm trọng tâm là điểm viết bài Seminar, thuyết trình, hoặc có 2 bài thi. Những môn bình thường trước đó thì có 1 buổi giáo sư giảng bài + 1 buổi học nhóm, được hướng dẫn làm bài, giải quyết vụ việc. Còn các môn trọng tâm thì sao?

Kolloquium thì giáo sư chỉ giảng trên lớp, không có buổi học giải quyết vụ việc. mà khi thi thì lại là viết thẩm định giải quyết vụ việc chứ nào ai hỏi lý thuyết trên lớp? Seminar thì gặp thầy 1 buổi, lấy đề tài về nhà, tự tìm tài liệu, đọc, tự hiểu, tự viết 25 trang về chủ đề đó, tự chuẩn bị thuyết trình trên lớp. Thầy chỉ có việc chấm điểm + nhận xét. Nhỡ mà có hiểu sai gì thì thôi xui xẻo, trượt là cái chắc. điểm cao hay thấp cũng hên xui. Cho nên làm sao? Đi dự nhiều lớp, xem thầy nào dễ tính chút, giảng bài có tâm chút (có thầy lên lớp giảng xong ko ai biết nên học gì. không có tài liệu, không có Folien, không có giáo trình, không có chương trình dạy rõ ràng. mọi thứ loạn cào cào), chọn ra 1 lớp học, mong sao bài thi cuối kỳ sẽ không quá khó. Điểm thấp quá thì kỳ sau lại học lại môn khác thôi chứ biết sao. Có những môn ít trường dạy quá, sách vở không có, luyện tập cũng kô. học như thách đố. May tìm được thầy nào thương sinh viên, giảng hay, bài thi có thể giải được. thì mừng muốn khóc. Sinh viên lăn lộn ở giai đoạn này, kiếm điểm cao cao tí thì cũng mất khá nhiều thời gian.

Nói chung học ngành này thì phải thích đọc, biết cách đọc, biết nghĩ 1 cách logic, phải tự học nhiều và học thuộc lòng rất nhiều. Học thuộc lòng định nghĩa (nhiều khi có những cái rất nhảm mà cũng phải cố mà học, những cái tưởng như nói là ai cũng biết nó là cái gì rồi nhưng cũng vẫn phải học, ví như “tòa nhà” là gì, “nhà ở” là gì, ô tô thuộc loại gì? Nhà kho, chuồng gia súc thuộc loại gì? Bởi những điều luật đòi hỏi định nghĩa phải khớp thì mới định tội được. Nếu định nghĩa không khớp thì phải tìm điều khoản khác để định tội chứ kô được dùng bừa. Ví dụ điều khoản quy định “dùng vật dụng làm gây thương tích người khác” mà bị cáo dùng tay đánh người thì “tay” không phải “vật dụng”–> định nghĩa “vật dụng”, khác với cơ thể người. rồi nếu có tranh cãi thì đưa ra các lý luận tranh cãi. Có những tranh cãi gì cũng phải nhớ để dẫn ra, lý luận, kết luận, nêu lên ý kiến của bản thân.

Và phải học thuộc các khung Schema có sẵn để viết thẩm định. Mỗi chủ đề thường có 1 cách viết thẩm định khác nhau mà bắt buộc phải theo từng bước quy định sẵn, theo thứ tự quy định sẵn. Phần này thì luật đúng là rất cứng nhắc, nhưng phải cứng nhắc như thế mới không có sơ hở. 1 bài thẩm định theo đúng Schema thì mới đầy đủ và chặt chẽ mọi khía cạnh, nêu đủ yêu cầu cần thiết.

Cho nên điều kiện tiên quyết để học luật là tiếng Đức phải tốt, thích phân tích, lý luận, cách nghĩ logic, thích đọc, chịu khó tự học, tự tìm hiểu, có thể kiên trì không sợ thất bại nhiều lần. bởi không phải lần nào cũng đỗ ngay các bài thi. Không đỗ nhiều khi không phải bạn học không đủ, mà có khi là vì bạn chưa hiểu các chuỗi điều khoản luật, chưa hiểu chúng kết hợp với nhau như thế nào, hay chưa hiểu cách kết hợp, thẩm định không hết các bộ luật khác nhau. Bởi những bài thi ở giai đoạn mới học, học kỳ 1-2 khác xa với các bài thi khi lên học giai đoạn trên. Khi mới học, bạn chỉ chăm chú giải quyết vụ việc dựa vào 1-2 điều khoản của 1 bộ luật. Còn lên giai đoạn trên, bạn phải thẩm tra tất cả các bộ luật có thể nghĩ tới: hình sự, dân sự, quản lý nhà nước. Ví dụ ở học kỳ đầu, bạn chỉ biết hợp đồng mua bán giữa ng bán và ng mua, nếu ng mua không trả tiền, nếu ng bán không giao hàng thì sẽ thế nào? Hoàn toàn trong luật dân sự BGB. Lên học kỳ trên, vụ việc không đơn giản như thế nữa. Giáo sư sẽ cố gắng trộn lẫn nhiều bộ luật với nhau: 1 công ty giao hàng, thuê lái xe chở hàng tới cho khách, lái xe đâm vào cổng sắt nhà kho của khách, hàng bị đổ vỡ trong thùng xe, 1 công nhân quét dọn của công ty khách hướng dẫn lái xe dỡ hàng vào góc kho, nhưng để sai chỗ, hàng bị mất. Vụ này kết hợp vài bộ luật với nhau: hợp đồng lái xe thuộc dân sự, lái xe đâm hỏng cổng sắt có thể thuộc hình sự StGB, hàng đổ vỡ thuộc luật đền bù, nhưng là luật kinh tế, HGB chứ không phải dân sự BGB, công nhân không có quyền hướng dẫn lái xe dỡ hàng, lái xe có quyền dỡ hàng không? Hàng bị mất thì ai đền? Hay là 1 vụ việc đơn giản: bố dắt con ra công viên thành phố chơi ở khu vực dành cho trẻ em, con bị ngã vỡ đầu. Bố có thể bị kiện theo luật gia đình hay hình sự vì trông con không cẩn thận không, thành phố có thể bị kiện vì khu vui chơi cho trẻ nhỏ không đủ an toàn không? Thường là những bài thi ở học kỳ cao hơn thì đều liên quan đến 2 bộ luật trở lên chứ không chỉ 1-2 điều luật của 1 bộ luật nữa.

Nhiều người nói luật khô khan, cứng nhắc. nhưng tớ thì thấy nó là môn học có ứng dụng lớn nhất! Học bất cứ môn gì cũng dựa vào những vụ việc có thật đã xảy ra, vẫn tiếp tục có thể ứng dụng trong tương lai, có ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống thường ngày (mặc dù nhiều khi chẳng ai để ý.), chứ không phải mấy mô hình kinh tế đã lỗi thời không dùng được nữa mà vẫn cứ phải học.

Có bình loạn gì không? Comment ở đây